{"id":3018,"date":"2022-02-15T10:42:39","date_gmt":"2022-02-15T07:42:39","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.inekle.com\/?p=3018"},"modified":"2026-08-25T20:08:20","modified_gmt":"2026-08-25T17:08:20","slug":"roman-okumak-ogrenilebilir-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.inekle.com\/roman-okumak-ogrenilebilir-mi\/","title":{"rendered":"Roman Okumak \u00d6\u011frenilebilir mi?"},"content":{"rendered":"\n

Lisede bir derste, edebiyat \u00f6\u011fretmenim aynen \u015f\u00f6yle demi\u015fti: \u201cGen\u00e7li\u011fimde bir roman okudum, \u00e7ok g\u00fczel bir a\u015fk roman\u0131yd\u0131. Ayn\u0131 roman\u0131 yeti\u015fkinli\u011fimde okudu\u011fumda roman\u0131n Milli M\u00fccadele y\u0131llar\u0131n\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ettim.\u201d O zamanlar akl\u0131mdan ge\u00e7en ilk \u015fey edebiyat \u00f6\u011fretmenimin roman okumay\u0131 bilmiyor olmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\"Beyaz<\/figure>\n\n\n\n

\u0130nsanl\u0131k, \u00e7ok eski zamanlardan beri -hatta yaz\u0131dan bile \u00f6nce- \u015fiir s\u00f6ylerdi. Biz, yaz\u0131dan \u00f6nce, insanlar\u0131n s\u00f6zl\u00fc olarak \u00fcretti\u011fi \u015fiirlere s\u00f6zl\u00fc anlat\u0131 d\u00f6nemi \u00fcr\u00fcn\u00fc diyoruz. Bu denli k\u00f6kl\u00fc bir edebiyat gelene\u011finin nas\u0131l yorumlanaca\u011f\u0131, nas\u0131l anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 ile ilgili pek \u00e7ok fikrin olmas\u0131 olduk\u00e7a normal. \u0130nsanl\u0131k \u201cbilmeye\u201d ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, bug\u00fcne kadar edebiyat ad\u0131na yazd\u0131klar\u0131na farkl\u0131 bir g\u00f6zle bakmaya ba\u015flad\u0131 ve \u015fu sorular\u0131 sordu: \u201cBiz bu eseri nas\u0131l de\u011ferlendirmeliyiz? Nas\u0131l anlamal\u0131y\u0131z? Bunun, bizim i\u00e7in \u00f6nemi nedir?<\/em>\u201d \u00dcstelik bu sorular\u0131 sormak i\u00e7in insanlar\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir motivasyonu da vard\u0131: Kutsal Kitaplar, dini metinler. \u0130nsanlar ba\u015flang\u0131\u00e7ta, dini metinleri anlamland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken edindikleri birikimi edebiyat eserlerine de uygulad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

\"Kitap<\/figure>\n\n\n\n

Bu y\u00f6ntemler, bizim \u00fczerinde duraca\u011f\u0131m\u0131z t\u00fcr olan roman s\u00f6z konusu oldu\u011funda eskide kalm\u0131\u015f ve art\u0131k ge\u00e7erli olmayan y\u00f6ntemlerdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc o zamanlar roman de\u011fil, roman t\u00fcr\u00fcn\u00fcn atas\u0131 say\u0131labilecek anlat\u0131lar vard\u0131. Mitler, destanlar, efsaneler, masallar, halk hikayeleri… Bunlar, bug\u00fcn okudu\u011fumuz romanlar\u0131n atalar\u0131d\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelirsek, bize bir roman\u0131n nas\u0131l okunmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yleyen pek \u00e7ok insan var. Bu insanlar, edebiyat \u00fcr\u00fcnlerini de\u011ferlendirirken belirli, izlenebilir, bilimsel bir metot ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Biz bu metotlara edebiyat kuramlar\u0131<\/strong> diyoruz.<\/p>\n\n\n\n

\"Y\u0131\u011f\u0131lm\u0131\u015f<\/figure>\n\n\n\n

Kuramlar\u0131 kategorize etmek istersek \u015fu \u015fekilde edebiliriz: Metin merkezliler, yazar merkezliler, okur merkezliler. Bunlar\u0131 \u00f6rneklendirmek gerekirse, metin merkezli kuramlar, bir roman\u0131 de\u011ferlendirirken roman\u0131n bi\u00e7imsel \u00f6zelliklerine e\u011filir. Mesela s\u00f6zc\u00fcklerin ka\u00e7\u0131n\u0131n fiil, ka\u00e7\u0131n\u0131n s\u0131fat oldu\u011funa bile dikkat edebilirler! Albert Einstein\u2019\u0131n bir roman yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 hayal edin, roman\u0131 okurken kendisinin hayat\u0131n\u0131 tamamen g\u00f6z ard\u0131 etmeli ve roman\u0131n anlam\u0131n\u0131 do\u011frudan roman\u0131n bi\u00e7iminde aramal\u0131s\u0131n\u0131z. Yazar merkezli bir kuram, roman\u0131n anlam\u0131n\u0131 ararken Albert Einstein\u2019\u0131n biyografisini de i\u015fin i\u00e7ine dahil edecektir. Okur merkezli bir kuram ise sizin okuduklar\u0131n\u0131zdan ne anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131zla ilgilenir.<\/p>\n\n\n\n

\"\u00e7e\u015fitli<\/figure>\n\n\n\n

Pek \u00e7ok edebiyat kuram\u0131, edebiyat d\u0131\u015f\u0131 kaynaklara dayan\u0131r. \u00d6rne\u011fin hepimizin \u015fan\u0131n\u0131 bildi\u011fi Sigmund Freud\u2019un \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan esinlenip edebiyata uyarlanan \u201cpsikanalitik edebiyat kuram\u0131\u201d bunlardan biridir. Yine epey \u00fcnl\u00fc bir filozof olan Karl Marx\u2019\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fleri de edebi eserlere uygulanabilir bi\u00e7ime getirilmi\u015ftir, bunlara \u201cMarksist estetik,\u201d \u201cMarksist edebiyat ele\u015ftirisi\u201d gibi adlar verilir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u201cfeminist edebiyat ele\u015ftirisi\u201d de yayg\u0131nd\u0131r. Bu durum edebiyat\u0131n ya\u015fama ba\u011fl\u0131 k\u00f6kleri olmas\u0131na ba\u011flanabilir. Ya\u015fama dokunmayan, insana dair unsurlar ta\u015f\u0131mayan bir eserle kar\u015f\u0131la\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z neredeyse yoktur. Haliyle temeline insan\u0131 alan az \u00f6nce sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcnceler edebiyat metinlerini anlamland\u0131rmak i\u00e7in de kullan\u0131labilir. Ancak bu bir matematik denklemi de\u011fildir, kesin ve tart\u0131\u015f\u0131lmaz do\u011frular\u0131 yoktur. Bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 bir roman\u0131 psikanalitik y\u00f6ntemlerle incelerken bir di\u011fer ara\u015ft\u0131rmac\u0131 feminist ele\u015ftirinin kurallar\u0131na g\u00f6re inceleyebilir.<\/p>\n\n\n\n

\"bakmak,<\/figure>\n\n\n\n

As\u0131l sorunumuza d\u00f6nersek, biz bir okur olarak bir roman\u0131 tam manas\u0131yla anlayabilmek i\u00e7in t\u00fcm bu kuramlar\u0131 bilmeli miyiz? Yan\u0131t: Elbette hay\u0131r. E\u011fer bir edebiyat ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 de\u011filseniz, \u00f6mr\u00fcn\u00fcz boyunca bu kuramlar\u0131 bilmenize gerek yoktur. Bu sizi \u201ck\u00f6t\u00fc okur\u201d yapmaz. Neden mi?<\/p>\n\n\n\n

\"\u0130nsan<\/figure>\n\n\n\n

Her \u015feyden \u00f6nce \u015funu an\u0131msamak gerekir ki bir roman, bir tarih kitab\u0131 de\u011fildir. Yani \u00f6\u011frenece\u011fimiz kesin do\u011frular ve bilgiler yoktur. Hatta romanlar size yalan bile s\u00f6yleyebilir! Bir polisiye roman okudu\u011funuzu hayal edin. B\u00fct\u00fcn olan biteni size anlatan bir \u201canlat\u0131c\u0131\u201d var. \u00d6rne\u011fin diyor ki: \u201cMehmet Bey katil gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Cebinden su\u00e7 aletine benzer bir \u015fey \u00e7\u0131kt\u0131 ve \u00fczerinde kana benzeyen lekeler vard\u0131.\u201d Mehmet Bey su\u00e7lu gibi. Peki ya size bunlar\u0131 s\u00f6yleyen \u201canlat\u0131c\u0131\u201d katilse ve sizi Mehmet Bey\u2019in katil oldu\u011funa inand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsa?<\/p>\n\n\n\n

\"K\u0131rm\u0131z\u0131<\/figure>\n\n\n\n

Roman okumak i\u00e7in ama\u00e7lar\u0131n\u0131z \u00e7e\u015fitli olabilir: Fantastik hikayeler okumaktan ho\u015flan\u0131yor, ac\u0131kl\u0131 hikayeler okumakla ilgileniyor, bir dedektifin bir su\u00e7u ayd\u0131nlatmas\u0131na tan\u0131k olmaya bay\u0131l\u0131yor olabilirsiniz! \u00d6yleyse bizi ilgilendiren \u00e2\u015f\u0131klar\u0131n duygular\u0131n\u0131 tan\u0131mak, bir gizemle gerilmek, bir kahramanla beraber \u00e7arp\u0131\u015fmakt\u0131r. Roman okumak \u00e7ok ki\u015fisel bir deneyimdir. Bu y\u00fczden \u201ck\u00f6t\u00fc roman okuru\u201d diye bir unvandan bahsedemeyiz. Yani ta en ba\u015fa d\u00f6nersek, tabii ki edebiyat \u00f6\u011fretmenim roman okumas\u0131n\u0131 biliyordu. Gen\u00e7ken beklentileri ba\u015fkayd\u0131 ve roman\u0131 bu g\u00f6zle yorumlad\u0131. Yeti\u015fkinken beklentileri ba\u015fkayd\u0131 ve roman onun i\u00e7in bamba\u015fka bir \u015feyi anlatt\u0131. Roman\u0131n yazar\u0131 \u00f6\u011fretmenimin kar\u015f\u0131s\u0131na dikilse ve dese ki: \u201cHay\u0131r, bir fantastik hikayeyi anlat\u0131yor bu roman!\u201d Bu c\u00fcmle \u00f6\u011fretmenim i\u00e7in yine hi\u00e7bir \u015feyi de\u011fi\u015ftirmezdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc onun i\u00e7in bu roman Milli M\u00fccadele y\u0131llar\u0131n\u0131 anlat\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\"Eski<\/figure>\n\n\n\n

Tabii ki romanlar anlatt\u0131klar\u0131n\u0131 bize her zaman apa\u00e7\u0131k iletmez. Bazen s\u00f6zc\u00fck oyunlar\u0131 yapar, bazen zamanla oynar, bazen bize yalan s\u00f6yler. Ancak bunlar nadir rastlan\u0131r \u00f6rneklerdir ve bunlar\u0131 da fark edebilmek i\u00e7in alaca\u011f\u0131m\u0131z belli bir e\u011fitim yoktur. Yani \u201ciyi bir okur\u201d olmam\u0131z de\u011fil, \u201cdaha dikkatli bir okur\u201d olmam\u0131z gerekir hepsi bu.<\/p>\n\n\n\n

\"a\u00e7\u0131k,<\/figure>\n\n\n\n

Roman okumay\u0131 \u00f6\u011frenemeyiz, roman okumay\u0131 zaten biliyoruz. En yak\u0131n\u0131n\u0131zda duran romana uzan\u0131n, sayfalar\u0131n\u0131 h\u0131zl\u0131ca kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131n ve ka\u00e7 bin s\u00f6zc\u00fckten olu\u015ftu\u011funu bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Bir roman\u0131 okurken i\u015fte bu s\u00f6zc\u00fck say\u0131s\u0131 kadar \u00f6zg\u00fcrs\u00fcn\u00fcz.<\/p>\n\n\n\n

Furkan Berk Ustao\u011flu<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

15.02.2022<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lisede bir derste, edebiyat \u00f6\u011fretmenim aynen \u015f\u00f6yle demi\u015fti: \u201cGen\u00e7li\u011fimde bir roman okudum, \u00e7ok g\u00fczel bir a\u015fk roman\u0131yd\u0131. Ayn\u0131 roman\u0131 yeti\u015fkinli\u011fimde okudu\u011fumda roman\u0131n\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3019,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_inekle_views":2,"footnotes":""},"categories":[380],"tags":[708,702,22,931,825,641,711,163,1119,1117,49,154,93,988,67,686,70,151,685],"class_list":["post-3018","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ogrenciler-soruyor","tag-ayt","tag-blog","tag-canli-ders","tag-dil-ve-anlatim","tag-edebiyat","tag-inekle","tag-lgs","tag-lys-tavsiyeleri","tag-ogrenilebilir","tag-okumak","tag-online-dershane","tag-online-ozel-ders","tag-pinekleme","tag-roman","tag-turkce","tag-tyt","tag-universite-tercih","tag-universiteliden-ozel-ders","tag-yks"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.inekle.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3018","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.inekle.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.inekle.com\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.inekle.com\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.inekle.com\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3018"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/blog.inekle.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3018\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10948,"href":"https:\/\/blog.inekle.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3018\/revisions\/10948"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.inekle.com\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3019"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.inekle.com\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3018"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.inekle.com\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3018"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.inekle.com\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3018"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}